روان‌پزشکی انتقادی

معضله‌ی پلی‌فارمسی روان‌پزشکی ایرونی

نظرات برخی کسانی را که در یکی از سایت‌های پذیرش بیمار در مورد کار یک روان‌پزشک نسبتا شناخته شده اظهار نظر کرده‌اند مرور می‌کنم. چند ویژگی مثبت را در مورد وی مشترک می‌بینم: با حوصله گوش می‌دهد، حاذق است و ...

نظرات برخی کسانی را که در یکی از سایت‌های پذیرش بیمار در مورد کار یک روان‌پزشک نسبتا شناخته شده اظهار نظر کرده‌اند مرور می‌کنم. چند ویژگی مثبت را در مورد وی مشترک می‌بینم: با حوصله گوش می‌دهد، حاذق است، و خوب تشخیص می‌دهد. دارو کم تجویز می‌کند، و داروها را به سرعت تغییر نمی‌دهد. چند روز پیش از دکتر احمد جلیلی پیشکسوت جامعه‌ی روان‌پزشکی و رئیس اسبق انجمن علمی روان‌پزشکان شنیدم که ایشان میزان پلی‌فارمسی یا استفاده‌ی زیاد از حد از داروهای مختلف و به ویژه هم‌خانواده را در نسخه‌های همکاران نگران کننده می‌بیند، در حدی که باعث شد سمینار مشترکی با رئیس کنونی انجمن دکتر مجید صادقی برگزار نمایند و در این باره سخن گویند. شخصن از مدتها پیش و از همان آغاز کار طبابت رسمی به عنوان روان‌پزشک، نسخه‌های زیادی را در جای جای کشور چه از تهران، و چه شهرهای کوچک‌تر مشاهده می‌کنم که در آن مثلا سه داروی ضد افسردگی، همزمان تجویز شده و عموما این شکل تجویز در همان دوره‌ی اول یا دوم افسردگی و در همان انتخاب‌های دارویی اولیه انجام شده است. استفاده‌ی همزمان از چند داروی هم‌خانواده و یا استفاده از داروهای خط دوم و سوم در نوبت اول تجویز تقریبا بی‌تردید از نظر علمی مردود است.

پزشکان ایرانی به ویژه در روستاها و شهرهای کوچک با اشتیاق برخی مردم به داروهای تزریقی، سرم، و تجویز همزمان چند دارو روبرو شده‌اند. ایده‌های غیرانتزاعی و ساده‌ای پشت این گرایش است. گرایشی که به سادگی علیه آن نمی‌شود جنگید یا برابر آن ایستادگی کرد. پزشک برای آن که جایگاه خود را نگه دارد ناچار است به جای تغییر فرهنگ دارویی، با فرهنگ عمومی همگام شود.

در مورد روان‌پزشکی ماجرا کاملا برعکس است و ما با یک وضعیت استثنایی روبرو هستیم. انگ و معضلات دیگر سبب می‌شود مردمان میلی به مصرف دارو یا مصرف چند دارو نداشته باشند. اصولاً پذیرش درمان یکی از گرفتاری‌ها است. به عبارتی می‌شود گفت آن الگوی دوای تزریقی- قوی فقط در بیماری‌های حاد جلوه می‌کند، و در عموم وضعیت‌های مزمن حتی دیابت میل به رژیم غذایی، ترک دارو و جایگزینی دستورالعمل‌های سبک زندگی و طب سنتی با دارو است. نتیجه آن‌که داستان پلی‌فارمسی در روان‌پزشکی را عمدتا باید در رفتار، نگرش، و دینامیک‌های ما روان‌پزشکان جستجو کرد. به باور من این مسأله تامل می‌خواهد و می‌تواند دستمایه‌ای برای پژوهش باشد. غیر از آن‌که شاید تدوین راهنماهای بالینی ملی بتواند کارگشا باشد. این‌ مشکله‌ی پلی‌فارمسی را بگذارید کنار تجویز نابجای نوار مغزی و نقشه مغزی، و یا استفاده‌ی همه‌کارتوانانه از روش‌هایی فاقد شواهد محکم برای اثربخشی چون نوروفیدبک. در این مورد آخر البته پای اقتصاد درمان به میان می‌آید و از قضا در این‌جا میل عامیانه به پزشک-جادوگر جلوه‌گرتر است. اما با همه‌ی این‌ها این میل ما به پیچیده‌گی از جمله پیچیده کردن نسخه‌ها لازم است زیر ذره‌بین آید.

آخرین مطالب

۱۸ تیر ۱۴۰۳

روان‌پزشکی اجتماعی

پارادوکس روانکاو-کنشگر

برخلاف نقش سنتی، برخی روانکاوان و چند متفکر خارج از این حوزه که به روانکاوی علاقه‌مند هستند، وارد فعالیت‌های اجتماعی شده‌اند و به نابرابری‌ها پرداخته و میل به تغییرات اجتماعی را ترویج کرده‌اند. این تغییر، چالش‌هایی را در برابر...
۱۰ تیر ۱۴۰۳

روان‌پزشکی اجتماعی

شتابزده‌ای در باب پدیدار ۸ تیر ۱۴۰۳

مشارکت پایین انتخاباتی در رویدادی ملی از نظر آسیب‏‌شناسی اجتماعی نشان می‌‏دهد که با چندپاره‌‏شدن جامعه روبه‌‏روییم. در عین حال به جهت سیاست‌های ضد حزبی و سیاست‌گریز حاکمیتی، نه آن ۴۰ درصدی که در این انتخابات رأی دادند، و نه...
۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳

روانکاوی

ایده‌های بنیان‌ساز بنیاد بر باد ده

کارهای بنجامین تأثیر شگرفی در تأکید بر جنبه رابطه‌ای روانکاوی و یکپارچه‌سازی دیدگاه‌های فمینیستی در گفتمان روانکاوی داشته‌اند. کار او تشویق به بازاندیشی در نظریات سنتی در مورد قدرت، استقلال، و هویت می‌کند و او را به یکی از صداهای تأثیرگذار در روانکاوی...
۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳

روان‌پزشکی اجتماعی

دلالت‌ها را جدی بگیریم

چرا ما تصور می‌کنیم وقتی یک معلم زیر سوال رفته، تمام معلمان زیر سوال رفته‌اند. به نظر من در بطن این داستان باید احساس گناهی را دنبال کرد. شکایت آموزش و پرورش، و اعتراض‌های صنفی در مورد...
۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۳

روان‌پزشکی اجتماعی

افعی تراپی!

درمانگران مانند هر انسان دیگری هر اندازه کاربلد باشند و یا از تعالی اخلاقی و شخصی بهره‌مند، باز هم انسان هستند. از سویی مثل هر حرفه دیگری ممکن است درصد کمی افراد این حرفه دارای ویژگی‌های ضد اجتماعی باشند که چنین...