تکامل سریع هوش مصنوعی (AI) و زندگی مجازی که در این مقاله به آن «وضعیت دیجیتال» گفته می‌شود، به‌طور قابل توجهی نحوه تعامل ما با جهان و خودمان را تغییر داده است. تأثیر این فناوری‌ها بر تجربه‌های انسانی، به‌ویژه در رابطه با سلامت روان، نمی‌تواند نادیده گرفته شود. این مقاله به بررسی نقش دوگانه وضعیت دیجیتال در تشدید و کاهش بحران‌های سلامت روانی می‌پردازد.
پلتفرم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی و رسانه‌های اجتماعی، با ارائه محتوای شخصی‌سازی شده، به تقویت احساسات می‌پردازند که می‌تواند به احساس انزوا، افسردگی و اضطراب، به‌ویژه در میان کاربران جوان، دامن بزند (۱). شبکه‌های اجتماعی با ایجاد تصاویری تحریف‌شده از واقعیت، باعث می‌شوند که افراد احساس نابسندگی و دوری از واقعیت زندگی کنند (۲).
ژان بودریار، فیلسوف برجسته فرانسوی، مفهوم «فراواقعیت» را برای توضیح این وضعیت ارائه کرد. او استدلال می‌کند که مرزهای بین واقعیت و شبیه‌سازی در عصر دیجیتال محو شده و شبیه‌سازی‌ها به‌گونه‌ای جایگزین خود واقعیت می‌شوند که واقعیت دیگر مرجعی حقیقی ندارد (۳). این پدیده در فضای دیجیتال و واقعیت مجازی شدت بیشتری پیدا کرده و باعث می‌شود کاربران در محیط‌هایی غوطه‌ور شوند که از جهان واقعی فاصله زیادی دارند.
از سوی دیگر، واقعیت مجازی (VR) کاربران را در دنیای دیجیتال غرق می‌کند و به آن‌ها اجازه می‌دهد تا از چالش‌های واقعی زندگی فرار کنند. در حالی که این تجربه برای برخی ممکن است مفید باشد، اما خطر قطع ارتباط از واقعیت و شکل‌گیری راهبردهای ناسازگار وجود دارد (۴). بررسی‌ها نشان می‌دهند که غوطه‌وری طولانی‌مدت در VR می‌تواند مسیرهای عصبی را تغییر داده و احساسات واقعی افراد را تحت تأثیر قرار دهد (۵).
شری ترکل، جامعه‌شناس و روان‌شناس، در مطالعات خود نشان داده است که فناوری‌های دیجیتال می‌توانند به‌طور همزمان احساس ارتباط و انزوا را ایجاد کنند. فناوری‌هایی مانند VR می‌توانند ارتباطات واقعی انسانی را با تعاملات سطحی و مجازی جایگزین کنند که منجر به افزایش احساس تنهایی و قطع ارتباط از دنیای واقعی می‌شود (۷).
هوش مصنوعی نیز نقش مهمی در پیشگیری و تشدید خودکشی ایفا می‌کند. ابزارهای مبتنی بر AI می‌توانند افراد در معرض خطر را شناسایی کرده و با تحلیل نشانه‌های دیجیتال آن‌ها را مورد حمایت قرار دهند (۷). در عین حال، نگرانی‌هایی مانند حریم خصوصی و استفاده نادرست از داده‌ها به وجود آمده است (۸). علاوه بر این، جوامع آنلاین مضر و محتواهای تشویق‌کننده به خودآزاری، توان بالقوه مثبت AI را تهدید می‌کنند (۹).
نهایتاً، وضعیت دیجیتال نشان‌دهنده دوگانگی بزرگی در تأثیرات آن بر سلامت روان است. هم‌زمان که این فناوری‌ها می‌توانند به مداخلات مؤثر برای بهبود سلامت روان منجر شوند، ممکن است با افزایش احساس انزوا و قطع ارتباط از دنیای واقعی به تشدید مشکلات روانی نیز بیانجامند.

منابع

1. Twenge JM, Campbell WK. Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents: Evidence from a population-based study. Prev Med Rep. 2018;12:271-283.
2. Chou HT, Edge N. “They are happier and having better lives than I am”: The impact of using Facebook on perceptions of others’ lives. Cyberpsychol Behav Soc Netw. 2012;15(2):117-121.
3. Baudrillard J. Simulacra and Simulation. University of Michigan Press; 1994.
4. Riva G, Wiederhold BK. The new dawn of virtual reality in health care: Medical applications for VR technology. Cyberpsychol Behav Soc Netw. 2022;25(1):3-5.
5. Geraets CN, Veling W, Witlox M, Stellinga A, van Haren NE, van der Gaag M. Virtual reality to assess and treat paranoia: A proof-of-concept study. Front Psychiatry. 2020;11:564.
6. Turkle S. Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. Basic Books; 2011.
7. Fitzpatrick KK, Darcy A, Vierhile M. Delivering cognitive behavior therapy to young adults with symptoms of depression and anxiety using a fully automated conversational agent (Woebot): A randomized controlled trial. JMIR Ment Health. 2017;4(2):e19.
8. Luxton DD. Recommendations for the ethical use and design of artificial intelligent care providers. Artif Intell Med. 2014;62(1):1-10.
9. Mukhra R, Baryah N, Krishan K, Kanchan T. ‘Blue Whale Challenge’: A game or crime?. Sci Eng Ethics. 2017;23:1289-1296.

متن سخنرانی در چهارمین همایش پیشگیری از خودکشی