مشاهدات شخصی در جامعه، رصد حال و احوال مراجعان و تکیه بر پژوهشهای جهانی از وضعیتهای مشابه نشان میدهد، وقتی فضای اجتماعی توأم با احساس ناامنی، بیآیندگی و زوال باشد، قاعدتا آثار روانی زیادی خواهد داشت، چرا که برای اینکه بتوانیم آینده را بسازیم، نیازمند داشتن تصویری هستیم که حداقلی از آرامش و امنیت برای ما به همراه داشته باشد. همه اتفاقات سالهای گذشته بهویژه مورد خانم مهسا امینی کاملا موقعیتی نابسامان کننده ایجاد میکند. بعد از ماجرای مرگ مهسا امینی، شاهد این هستیم که زنان در خیابان احساس ناامنی میکنند. من از برخی مراجعانم شنیدم که احساس میکنند هر آن ممکن است در معرض خطر قرار بگیرند. و این نکتهی مهمی را پیش میکشد. وقتی نهادی باید پاسبان امنیت عمومی باشد، ولی بازنمود تصویر آن در افکار عمومی خلافش باشد، تهدید روانی بزرگی است. اینکه مردم حس کنند کسی که باید مراقب من باشد، ممکن است دستی از آستین دربیاورد و یقه من را بگیرد پیامدهای اجتماعی و روانی این موضوع میتواند فوقالعاده زیانبار باشد.
خلاصه اینکه وقتی نام نهادی که باید پاسبان امنیت عمومی باشد، اما بازنمود آن در اذهان عمومی خلاف آن میشود، این مساله برای امنیت روانی جامعه و احساس تعلق به کشور و شهر یک تهدید بسیار بزرگ روانشناختی است و دود آن بیشتر از آنکه بهچشم مردم برود، چنین نهادهایی را تهدید میکند. البته این دود بهچشم مردم هم خواهد رفت، چرا که احساس میکنند والد/نهادی که قرار است مراقب آنها باشد، بدانان آسیب میزند. این وضعیت از هرچیزی بدتر است. ما این روزها با شوخیهایی روبهروایم که بسیار معنادار است، ازجمله اینکه «دخترتان را خودتان به مدرسه ببرید، چون در خیابان پلیس است» و… اینها نشانههای بسیار وخیمی است. این یک شاخص مهم است و نیاز هم نیست که بسنجیم مردم از این وضعیت چقدر دچار تنش شدهاند، بلکه همین واکنشها نشانهای روانشناختی است که مزاج جامعه را نشان میدهد و از نقطهنظر پیامدهای اجتماعی میتواند فوقالعاده زیانبار باشد. اینکه «مهسا امینی» سکته کرده یا ضربه خورده، بازی با کلمات و سرکار گذاشتن دستگاهی است که میخواهد شرایط را مدیریت کند، اما اتفاق اصلی جای دیگری رخ داده که در این موضوع متفاوت از وضعیتهای دیگر در حال تجربه آن هستیم. «پلیس همواره بهعنوان نیرویی شناخته میشود که در مسائل روزمره شهروندان حضور دارد. و قرار است با حضور او امنیت احساس شود، اما زمانی که در جامعهای مردم عادی از پلیس بترسند، این مساله خطرناک خواهد بود و برای این وضعیت باید فکری کاملا جدی و اساسی شود.
اما درباره آسیبهایروانی ناشی از ماجرایی که برای مهسا امینی رخ داده، زود است قضاوتی داشته باشیم. اما بیتردید آن چیزی که با رصد فضای مجازی و رسانهها دیده میشود، شاهد آثار زیانبار و جدیای از پیامدهای این اتفاق خواهیم بود. البته طی دودو نیم سال گذشته، آسیبهای ناشی از پاندمی کووید-۱۹ هم وجود داشته است. ما طی سالهای گذشته در ایران شاهد حجم روبهافزایش مراجعه برای دریافت خدمات روانشناختی هستیم. بخشی از این مساله ممکن است محاسبه نشود، چراکه در اینمدت افراد اشتغالآنلاین هم داشتهاند، اما واقعیت این است که بیشتر افرادی که فعالیت آزاد دارند، وقتآزاد ندارند و با میزانزیادی از ساعات اضافهکار هم، این وقتاضافه برای آنها وجود ندارد. بخش عمده مراجعهکنندگان برای دریافت خدمات روانشناختی، و مطالعات هم نشان میدهد، یکی بزرگترین آسیبها در بحرانها متوجه زنان است.